Malaysia kini sedang berhadapan dengan satu fenomena transisi demografi yang semakin membimbangkan, namun isu kritikal ini dilihat masih kurang mendapat perhatian serius dalam ruang perbahasan ekonomi negara.
Statistik mutakhir menunjukkan bahawa jumlah kelahiran hidup di Malaysia terus merosot tajam kepada hanya 414,918 kelahiran pada tahun 2024, sekaligus mencatatkan angka yang terendah sejak tahun 1980. Jumlah pasif ini menyaksikan penurunan sebanyak 9 peratus berbanding 455,761 kelahiran yang pernah direkodkan pada tahun 2023.
Pada masa yang sama, kadar kesuburan keseluruhan (Total Fertility Rate – TFR) negara turut dilaporkan menyusut daripada 1.7 kepada 1.6 anak bagi setiap wanita, iaitu satu kedudukan yang berada jauh di bawah paras penggantian populasi ideal sebanyak 2.1 anak.
Naratif penurunan kadar kelahiran ini sebenarnya bukan sekadar isu domestik keluarga atau sekadar hak pilihan individu semata-mata; sebaliknya, ia merupakan satu krisis strategik yang membawa implikasi yang amat besar terhadap masa depan landskap ekonomi negara. Dalam kerangka ilmu ekonomi, komponen tenaga kerja merupakan faktor pengeluaran yang paling utama bagi menjana kadar pertumbuhan ekonomi yang mampan.
Apabila jumlah kelahiran baharu semakin berkurangan, sesebuah negara bakal berdepan masalah penyusutan bilangan penduduk usia bekerja pada masa akan datang. Fenomena penuaan awal ini telah pun menimpa beberapa buah negara maju seperti Jepun dan Korea Selatan yang kini terpaksa bergelut mendepani kemelut kekurangan tenaga kerja tempatan yang parah berserta lonjakan drastik kos penjagaan warga emas.
Data terbaharu daripada pihak Jabatan Perangkaan Malaysia membuktikan bahawa komposisi penduduk yang berumur 65 tahun ke atas telah meningkat daripada 7.6 peratus kepada 7.7 peratus pada suku pertama tahun 2025, manakala peratusan bagi kelompok penduduk muda yang berumur antara 0 hingga 14 tahun pula terus konsisten merosot kepada paras 22.2 peratus.
Unjuran angka ini memberikan gambaran yang sangat jelas bahawa Malaysia kini sedang bergerak deras ke arah sebuah status negara menua dengan kadar rentak yang jauh lebih pantas daripada apa yang dijangkakan sebelum ini.
Jika diteliti dari perspektif ekonomi Islam, kemelut demografi ini sama sekali tidak boleh dipandang sepi melalui lensa angka statistik semata-mata.
Ajaran Islam amat menekankan kepentingan prinsip Hifz al-Nasl (pemeliharaan keturunan) sebagai salah satu daripada objektif utama di bawah kerangka Maqasid Syariah. Pemeliharaan keturunan bukan sahaja penting demi kelangsungan institusi kekeluargaan, bahkan ia merupakan tunjang utama kepada pembangunan sesebuah ketamadunan, pemeliharaan kestabilan sosial, serta jaminan kekuatan ekonomi bagi sesebuah negara.
Dalam konteks ekonomi moden, modal insan berintegriti yang lahir daripada acuan institusi keluarga yang sihat merupakan aset negara yang paling bernilai tinggi.
Keadaan penurunan kadar kelahiran yang berlaku secara berterusan ini berpotensi besar mewujudkan jurang ketidakseimbangan yang parah antara golongan produktif dan golongan tanggungan. Apabila bilangan warga tua meningkat secara mendadak, pihak kerajaan terpaksa memperuntukkan unjuran perbelanjaan fiskal yang jauh lebih besar bagi membiayai sektor kesihatan awam, program kebajikan, dan dana pencen.
Pada masa yang sama, jumlah pembayar cukai domestik serta kadar pencarum aktif dalam sistem keselamatan sosial akan menyusut secara berperingkat. Situasi yang tidak seimbang ini pasti akan memberi tekanan ekonomi yang amat berat terhadap kedudukan kekayaan fiskal negara dalam jangka panjang.
Perkara yang lebih menggusarkan ialah apabila lonjakan masalah kekurangan tenaga kerja tempatan ini akhirnya memaksa negara untuk terus bergantung harap kepada lambakan pekerja asing bagi memenuhi keperluan operasi sektor ekonomi tertentu.
Walaupun sumbangan tenaga buruh luar ini diakui memainkan peranan penting dalam fasa pembangunan infrastruktur, kebergantungan yang terlalu tinggi dan tidak terkawal boleh mengundang pelbagai cabaran makro dari sudut penurunan produktiviti nasional, peningkatan isu pengaliran keluar pendapatan, konflik integrasi sosial, serta gangguan terhadap keseimbangan demografi negara asal.
Menyingkap punca di sebalik kemelut ini, persoalan utama yang perlu dirungkaikan ialah mengapa semakin ramai pasangan suami isteri pada hari ini lebih cenderung memilih untuk memiliki bilangan anak yang sedikit.
Antara faktor utama yang sering kali dikaitkan dengan fenomena ini merangkumi isu peningkatan kos sara hidup yang menghimpit, penawaran harga hartanah rumah yang terlalu tinggi, serta kos pendidikan dan pusat penjagaan anak yang semakin mahal, di samping anjakan transformasi gaya hidup masyarakat di kawasan bandar metropolis.
Rentetan cabaran tersebut, ramai pasangan muda mengambil keputusan untuk menangguhkan usia perkahwinan atau merancang kelahiran zuriat demi memberikan laluan kepada kestabilan faktor kewangan serta pengukuhan kerjaya masing-masing. Malah dalam sesetengah keadaan, masalah klinikal ketidaksuburan turut dikesan menjadi cabaran kesihatan yang semakin meningkat dalam kalangan pasangan muda hari ini.
Oleh sebab itu, pendekatan bagi menyelesaikan isu penyusutan populasi ini sama sekali tidak boleh hanya bersandarkan kepada penganjuran kempen kesedaran bermusim semata-mata. Malaysia amat memerlukan penggubalan dasar makro yang bersifat lebih mesra keluarga, seperti pengenalan insentif pelepasan cukai yang lebih tinggi bagi keluarga yang mempunyai anak, penyediaan subsidi pusat penjagaan kanak-kanak yang menyeluruh, kemudahan skim perumahan mampu milik khusus untuk pasangan pengantin baharu, pelaksanaan sistem waktu kerja yang lebih fleksibel, serta penyediaan sokongan kesihatan reproduktif yang lebih meluas.
Negara jiran seperti Singapura dan Korea Selatan telah pun memperkenalkan pelbagai insentif kewangan yang agresif bagi menggalakkan kadar kelahiran, walaupun impak keberhasilannya masih memerlukan ruang masa yang panjang untuk dinilai.
Dalam acuan kerangka ekonomi Islam yang syamil, tahap kemajuan dan pembangunan sesebuah negara tidak seharusnya diukur melalui unjuran peningkatan Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) semata-mata, tetapi ia wajib dinilai melalui aspek kelestarian sosial serta tahap kesejahteraan generasi pewaris akan datang.
Anak-anak yang dilahirkan pada hari ini bukan sekadar penyeri hiasan ahli keluarga, tetapi mereka merupakan acuan modal insan, barisan pembayar cukai masa hadapan, tenaga kerja mahir, penggerak usahawan, dan bakal pemimpin yang akan mencorakkan hala tuju kelangsungan negara menjelang tahun 2050 dan dekad-dekad seterusnya.
Sekiranya trend penurunan kadar kelahiran ini dibiarkan berlanjutan tanpa sebarang intervensi dasar yang tuntas, Malaysia berisiko tinggi menghadapi situasi kelesuan ekonomi, apabila pertumbuhan pasaran menjadi semakin perlahan akibat isu kekurangan tenaga buruh dan peningkatan beban kos sosial. Oleh hal yang demikian, isu kadar kelahiran wajar diangkat sebagai agenda pembangunan negara yang sangat strategik, bukannya sekadar dipandang remeh sebagai urusan peribadi dalam sesebuah rumah tangga.
Hakikatnya, kelestarian dan kejituan ekonomi Malaysia tidak hanya bergantung pada kecanggihan aplikasi teknologi, lambakan dana pelaburan asing, mahupun pengenalan dasar fiskal yang baik semata-mata.
Kejayaan masa hadapan negara sebenarnya amat bergantung kepada kewujudan rantaian generasi baharu yang mencukupi untuk mewarisi dan meneruskan agenda pembangunan tanah air. Dalam erti kata lain, kemampanan ekonomi Malaysia pada masa depan yang gemilang sebenarnya bermula daripada acuan kekuatan institusi keluarga yang dibina pada hari ini.
Pensyarah Kanan di Jabatan Syariah, Ekonomi dan Governan, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya.
