Ketegangan geopolitik yang sedang rancak berlaku di Asia Barat memberi kesan tidak langsung yang amat mendalam kepada ekonomi global, termasuklah dari aspek peningkatan harga minyak, gangguan rantaian bekalan, dan kenaikan kos operasi dalam pelbagai sektor.
Dalam keadaan ekonomi yang tidak menentu ini, cadangan pelaksanaan semula Pengajaran dan Pembelajaran di Rumah (PdPR) telah mula rancak dibincangkan sebagai salah satu langkah berjaga-jaga bagi mengurangkan beban kewangan rakyat dan memastikan kelangsungan sektor pendidikan di Malaysia.
Namun, persoalan utama yang timbul ialah sama ada pendekatan ini benar-benar sesuai dilaksanakan semula dengan mengambil kira pengalaman masa lalu serta kesan langsungnya terhadap pemahaman murid, kos yang ditanggung oleh guru dan ibu bapa, serta implikasi jangka panjang terhadap ekosistem pendidikan negara.
Pengalaman berharga Malaysia ketika berdepan ujian pandemik COVID-19 memberikan gambaran yang sangat jelas tentang ranjau dan cabaran pelaksanaan PdPR. Walaupun pendekatan digital ini membolehkan silibus pembelajaran diteruskan, pelbagai isu kritikal mula timbul seperti capaian internet yang tidak stabil, kekurangan pemilikan peranti pintar, dan kesukaran dalam pemantauan keberkesanan pembelajaran di rumah.
Buktinya, kajian menunjukkan hampir 60 peratus guru menghadapi cabaran dari segi kehadiran murid semasa sesi pembelajaran dalam talian, manakala 67.9 peratus melaporkan murid bermasalah untuk mengikuti kelas akibat tahap liputan internet yang lemah. Realiti ini menggambarkan bahawa pelaksanaan PdPR amat memerlukan keutuhan infrastruktur bagi memastikan objektif pembelajaran dapat dicapai secara adil.
Walaupun akses internet dan perkhidmatan jalur lebar di Malaysia semakin menunjukkan corak peningkatan yang positif, ia tidak semestinya dapat menjamin keberkesanan pelaksanaan PdPR secara menyeluruh. Statistik daripada Jabatan Perangkaan Malaysia telah menunjukkan bahawa kadar penggunaan internet individu mencapai sekitar 98 peratus pada tahun 2024, manakala capaian internet isi rumah pula mencatatkan angka 96.8 peratus secara keseluruhan.
Sungguhpun angka ini dilihat begitu tinggi secara purata, hakikatnya perbezaan kualiti liputan antara kawasan bandar dan luar bandar masih menebal. Ini ditambah pula dengan kadar penggunaan komputer di kawasan pedalaman yang jauh lebih rendah berbanding di pusat bandar. Jurang digital ini bakal memberi implikasi yang besar terhadap kesamarataan hak pendidikan sekiranya sesi persekolahan beralih sepenuhnya kepada mod dalam talian.
Selain isu infrastruktur teknologi, tahap pemahaman murid terhadap kandungan pembelajaran turut menjadi topik kebimbangan utama dalam kalangan warga pendidik. Satu tinjauan mendapati sejumlah 57 peratus pelajar mengakui amat sukar untuk memahami kandungan silibus semasa sesi dalam talian berbanding ketika pembelajaran bersemuka di bilik darjah.
Keadaan ini berpunca daripada batasan interaksi langsung antara guru dan murid, kurangnya aktiviti berbentuk kolaboratif, serta kesukaran pihak guru untuk memantau perkembangan akademik murid secara serentak. Malah, kajian oleh pihak Kementerian Pendidikan Malaysia sendiri mendapati lebih 51.2 peratus murid mengalami tekanan psikologi sepanjang tempoh pelaksanaan PdPR, yang sekali gus memberi kesan buruk kepada tahap motivasi dan keterlibatan mereka di dalam proses pembelajaran.
Seterusnya, jika diteliti dari sudut pencapaian akademik, pelaksanaan PdPR berpotensi besar untuk mewujudkan jurang pembelajaran yang lebih luas dalam kalangan generasi muda. Murid yang bernasib baik mempunyai akses kepada peranti peribadi dan mendapat sokongan maksimum daripada ibu bapa cenderung menunjukkan prestasi yang lebih cemerlang.
Sebaliknya, murid daripada latar belakang keluarga yang kurang berkemampuan berhadapan dengan risiko keciciran pelajaran yang amat tinggi. Penyelidikan pakar mengenai ketidaksamaan digital turut menegaskan bahawa pelajar daripada kumpulan keluarga berpendapatan rendah sentiasa menghadapi halangan yang lebih mencabar dalam dunia pembelajaran jarak jauh, lantas menjejaskan kualiti pencapaian akademik mereka secara keseluruhan.
Walaupun sarat dengan cabaran pembelajaran, pendekatan PdPR turut dilihat mempunyai kelebihannya yang tersendiri, terutamanya dari aspek penjimatan kos pengangkutan harian. Pelaksanaan sesi pembelajaran dari rumah berpotensi mengurangkan perbelanjaan bahan api petrol bagi pihak guru dan ibu bapa, sejajar dengan saranan kerajaan ke arah penjimatan sumber tenaga berikutan krisis global.
Namun, penjimatan kos bahan api ini sering kali digantikan dengan peningkatan kos kelangsungan hidup yang lain seperti pembelian kuota data internet tambahan, langganan perisian pembelajaran digital, dan lonjakan bil elektrik bulanan di rumah.
Kajian terhadap kumpulan warga pendidik mendapati lebih 60 peratus responden menyatakan bahawa pelaksanaan kelas dalam talian telah memberi tekanan kewangan yang baharu kepada mereka, termasuklah terpaksa menanggung kos penyediaan bahan bantu mengajar digital menggunakan dana sendiri.
Selain golongan pendidik, para ibu bapa juga terpaksa menanggung beban kos tambahan demi memastikan kelangsungan pendidikan anak-anak mereka. Bagi keluarga B40 dan M40 yang mempunyai lebih daripada seorang anak yang bersekolah, keperluan menyediakan peranti tambahan sudah pastinya akan meningkatkan lagi bebanan kewangan isi rumah.
Tambahan pula, ibu bapa yang bekerja perlu membahagikan masa untuk memantau pembelajaran anak-anak di rumah, yang mana situasi ini secara tidak langsung mengganggu fokus dan produktiviti kerjaya mereka.
Keadaan ini membuktikan bahawa walaupun kos pengangkutan harian menyusut, beban kewangan dan tekanan emosi secara keseluruhannya mungkin tidak menurun secara signifikan.
Dari perspektif kerjaya perguruan pula, pelaksanaan PdPR menuntut penyesuaian kaedah pedagogi yang amat drastik. Guru perlu memerah keringat menyediakan bahan digital yang interaktif, merancang modul aktiviti, dan melaksanakan pentaksiran formatif secara maya.
Walaupun kemahiran literasi digital warga pendidik kita sudah semakin baik pascapandemik, cabaran bagi mengekalkan tumpuan murid dan menangani kelesuan digital akibat terlalu lama menghadap skrin masih menjadi satu rintangan yang sukar diatasi sepenuhnya.
Implikasi PdPR terhadap pembinaan sahsiah murid juga tidak wajar dipandang enteng. Peralihan mendadak kepada persekitaran pembelajaran maya berpotensi merencatkan pembangunan kemahiran sosial kanak-kanak dan remaja, memandangkan interaksi fizikal amat kritikal untuk membina kemahiran komunikasi, semangat kerjasama asimilasi, dan disiplin diri yang mampan.
Namun begitu, pendekatan PdPR tidak semestinya perlu ditolak seratus peratus. Pendekatan yang lebih anjal dan realistik seperti pengenalan model pendidikan hibrid amat wajar dipertimbangkan.
Melalui model ini, sesi pembelajaran bersemuka di sekolah masih dilaksanakan secara berkala pada hari-hari tertentu, manakala komponen pembelajaran dalam talian dimanfaatkan sebagai alat sokongan tambahan.
Kaedah hibrid ini dapat membantu kelestarian negara dengan mengurangkan kesesakan lalu lintas, menjimatkan kos perjalanan awam, dan pada masa yang sama kekal memelihara nilai interaksi bersemuka yang amat penting untuk proses tumbesaran mental para pelajar.
Sekiranya model pembelajaran hibrid atau PdPR terpaksa dilaksanakan semula akibat desakan ekonomi, pihak kerajaan melalui pelbagai kementerian perlu mempertimbangkan langkah-langkah sokongan yang holistik.
Antaranya termasuklah pengenalan subsidi internet khas untuk pendidikan, penyediaan peranti pintar percuma kepada murid B40, serta penganjuran latihan pedagogi digital yang berterusan kepada barisan guru. Pelaburan dalam infrastruktur teknologi maklumat juga mesti ditingkatkan bagi memastikan kelancaran ekosistem e-pembelajaran secara nasional.
Kesimpulannya, cadangan untuk mengembalikan PdPR akibat krisis geopolitik antarabangsa wajar dipertimbangkan dengan rasional yang tinggi. Keseimbangan antara aspek penjimatan kos operasi dengan kualiti pembelajaran generasi pewaris masa depan tidak boleh dikompromi sama sekali, demi memastikan kelangsungan modal insan negara kekal utuh walau dilanda pelbagai kemelut global.
Dr. Norharyanti Mohsin ialah Pensyarah Kanan di Jabatan Kurikulum & Teknologi Pengajaran, Fakulti Pendidikan, Universiti Malaya.
