Lawatan rasmi Presiden Turkiye, Recep Tayyip Erdogan, ke Malaysia pada 10 hingga 11 Februari 2025 telah mengukuhkan hubungan perdagangan, pelaburan dan kerjasama halal antara kedua-dua negara. Sepanjang lawatan ini, sebanyak 11 Memorandum Persefahaman (MoU) telah dimeterai, melibatkan pelbagai sektor strategik termasuk peralihan tenaga, pengurusan bencana, kerjasama media serta industri semikonduktor, elektrik dan elektronik, serta makanan dan minuman halal.
Nilai perdagangan antara Malaysia dan Turkiye terus menunjukkan peningkatan, daripada RM18.7 bilion pada 2023 kepada RM24.13 bilion pada 2024. Kedua-dua negara juga diiktiraf sebagai pemain utama dalam industri halal global, dengan sistem pensijilan dan akreditasi masing-masing. Malaysia, melalui Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM), mengendalikan sistem pensijilan halal yang diiktiraf di peringkat antarabangsa, manakala di Turkiye, Halal Accreditation Turkiye (HAK) berperanan sebagai badan akreditasi rasmi. Turkiye juga menjadi tuan rumah kepada Standard Metrology Institute for Islamic Countries (SMIIC) di bawah Pertubuhan Kerjasama Islam (OIC), dengan Malaysia menjadi ahli sejak 2014.
Perdagangan halal dan isu pensijilan
Ketika ini, Malaysia sedang membangunkan Dasar Halal Negara bagi mengukuhkan ekosistem halal di peringkat domestik dan antarabangsa. Sehubungan itu, pasukan perunding telah menjalankan lawatan penanda aras ke Turkiye bagi memahami pendekatan negara tersebut dalam pensijilan dan akreditasi halal. Lawatan ini turut merangkumi pertemuan dengan Duta Besar Malaysia di Turkiye serta badan pensijilan halal utama seperti Gimdes dan Kascert.
Gimdes dan Kascert merupakan antara badan pensijilan halal di Turkiye yang mendapat pengiktirafan daripada Halal Accreditation Turkiye (HAK). HAK bertindak sebagai badan akreditasi utama yang mengawal selia dan mengesahkan standard halal yang digunapakai oleh pelbagai entiti pensijilan. Ia berfungsi selari dengan peranan Jabatan Standard Malaysia (JSM), sekali gus memastikan pematuhan kepada standard halal antarabangsa yang ditetapkan oleh SMIIC di bawah OIC.
Dalam perbincangan bersama Duta Besar Turkiye, persoalan timbul mengenai isu perdagangan halal antara kedua-dua negara, termasuk laporan mengenai beberapa produk dari Malaysia yang tidak dibenarkan memasuki pasaran Turkiye. Bagaimanapun, beliau menegaskan bahawa isu tersebut bukan berpunca daripada pengiktirafan logo halal Malaysia, sebaliknya cabaran utama adalah ketidakseimbangan perdagangan, di mana Malaysia mencatatkan lebihan sebanyak RM14 bilion berbanding Turkiye.
Selain itu, banyak badan pensijilan halal di Turkiye menunjukkan minat untuk mendapatkan pengiktirafan Malaysia. Terdapat cadangan agar Malaysia mengenakan caj terhadap pengiktirafan ini, seperti pendekatan yang digunakan oleh Indonesia dan Arab Saudi. Walau bagaimanapun, caj yang dikenakan disarankan dalam mata wang yang lebih stabil seperti dolar AS bagi memastikan daya saing di pasaran antarabangsa. Sebarang keputusan dalam hal ini juga perlu mengambil kira peraturan yang ditetapkan oleh Pertubuhan Perdagangan Dunia (WTO).
Potensi kerjasama ekonomi dan pelaburan
Dari segi pelaburan, Turkiye kini telah melabur sekitar USD127 juta di Malaysia, manakala pelaburan Malaysia di Turkiye telah mencecah USD200 bilion. Namun, terdapat ketidakseimbangan dalam sektor pelancongan dan pendidikan. Setiap tahun, kira-kira 100,000 pelancong Malaysia mengunjungi Turkiye, berbanding hanya 17,000 pelancong Turkiye ke Malaysia. Dalam bidang pendidikan pula, seramai 342 pelajar Malaysia sedang melanjutkan pengajian di Turkiye, manakala hanya 187 pelajar Turkiye menuntut di Malaysia.
Selain sektor pembuatan, Malaysia digalakkan untuk memperluaskan pelaburan dalam sektor lain yang boleh memberikan impak ekonomi lebih besar. Turkiye juga menunjukkan minat tinggi untuk menjalinkan kerjasama perniagaan dengan Malaysia, namun terdapat cabaran dari segi pemantauan dan kawalan operasi syarikat Turkiye yang sering diserahkan sepenuhnya kepada rakan kongsi tempatan.
Malaysia sebagai peneraju ekosistem halal global
Dalam usaha mengekalkan Malaysia sebagai peneraju industri halal global, peranan JAKIM sahaja tidak mencukupi. Kerjasama lebih erat dengan pelbagai pihak termasuk kerajaan, industri dan badan antarabangsa diperlukan. Kementerian Luar Negeri (KLN), melalui Halal Desk di Bahagian Diplomasi Digital (BDD), juga memainkan peranan penting dalam mengembangkan ekosistem halal Malaysia di peringkat antarabangsa.
Turkiye pula telah mengambil inisiatif dengan menubuhkan Halal Center of Excellence, menunjukkan komitmen mereka dalam membangunkan kapasiti halal global. Malaysia boleh mencontohi langkah ini dengan memperkukuh latihan dan pembangunan kapasiti halal yang telah sedia dijalankan. Selain itu, Program Malaysia Technical Cooperation Programme (MTCP) di bawah KLN boleh digunakan sebagai platform memperluaskan kerjasama antarabangsa dalam industri halal.
Bagi meningkatkan kesedaran global mengenai standard halal Malaysia, lebih banyak bahan promosi seperti video, podcast dan kandungan digital lain perlu dihasilkan. Malaysia juga dicadangkan untuk berbincang dengan MITI bagi memperkenalkan dasar pelaburan yang lebih strategik untuk menyokong perkembangan industri halal.
Kerjasama Malaysia dan Turkiye dalam sektor halal dan ekonomi terus berkembang dengan potensi besar. Walaupun terdapat cabaran dalam aspek pensijilan dan akreditasi halal, usaha berterusan harus dilakukan bagi mencari penyelesaian yang menguntungkan kedua-dua pihak. Dengan strategi yang tepat, sokongan kerajaan dan kerjasama erat antara pemain industri, Malaysia berupaya mengekalkan kedudukannya sebagai peneraju industri halal global.
Prof Madya Dr Zalina Zakaria merupakan Pengarah, Pusat Kajian Halal di Universiti Malaya (UMHRC).
